ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੋ ਰਾਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਅੰਬਾਲਾ ਅਤੇ ਪੰਚਕੁਲਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੋਹਾਲੀ , ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਰੋਪੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਉਪ - ਉਸ਼ਣਕਟਿਬੰਧੀਏ ਮਹਾਦਵੀਪੀ ਮਾਨਸੂਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਊਸ਼ਮ ਗਰੀਸ਼ਮ ਕਾਲ, ਸੀਤਲ ਸ਼ੀਤਕਾਲ, ਅਵਿਸ਼ਵਸਨੀਅ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਅੰਤਰ (-੧° ਤੋਂ ੪੧.੨°) ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੀਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦਿਸੰਬਰ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕੋਹਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਔਸਤ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਵਰਖਾ ੧੧੧੦.੭ ਮਿ. ਮੀ. ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪਰਤਦੇ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਸ਼ੀਤਕਾਲੀਨ ਵਰਖਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਾਹੌਰ ਹੈ।

ਇਤਹਾਸ

ਬਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਮਗਰੋੰ ੧੯੪੭ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆੰ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵੰਡ ਕਰਕੇ ਰਾਜ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਾਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ। ਪੂਰਵ ਸਥਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆੰ ਔਕੜਾੰ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋੰ ਇੱਕ ਨਵੇੰ ਵਿਉੰਤਬੱਧ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀਆੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆੰ ਨਵੇੰ ਸ਼ਹਿਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ ਨੂੰ ਅਗੇਤ ਮਿਲੀ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸੀ ਇੱਕ ਤਾਂ ਨਗਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਤਤਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨੇਹਰੁ ਦਾ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਜੀ ਰੁਚੀ ਹੋਣਾ। ਨਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਿਦ੍ਰਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੱਸਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖਾਕੇ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਵਾਸਤੁ ਰਚਨਾ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਸਵਿਸ ਵਾਸਤੁਕਾਰ ਅਤੇ ਨਗਰ - ਨਯੋਜਕ ਲੁਈ ਕਾਰਬੁਜਿਏ ਨੇ ੧੯੫੦ ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਕਿੱਤੀ। ਕਾਰਬੁਜਿਏ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਵਾਸਤੁਕਾਰ ਸਨ। ਮੂਲ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਅਮਰੀਕੀ ਵਾਸਤੁਕਾਰ - ਨਯੋਜਕ ਅਲਬਰਟ ਮੇਅਰ ਨੇ ਉਦੋੰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਵਾਸਤੁਕਾਰ ਮੈਥਿਉ ਨੋਵਿਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਰਿਆਰਤ ਸਨ। ੧੯੫੦ ਵਿੱਚ ਨੋਵਿਕੀ ਦੀ ਕੁਵੇਲਾ ਮੌਤ ਦੇ ਚਲਦੇ ਕਾਰਬੂਜਿਅਰ ਨੂੰ ਪਰਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਥਾੰ ਮਿਲੀ ਸੀ।

੧ ਨਵੰਬਰ, ੧੯੬੬ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿੰਦੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਪੂਰਵੀ ਭਾਗ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰੇਕ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਪੰਜਾਬ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਚੰਡੀਗੜ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਨ੍ਹਾੰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਵੱਸਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੋਨਾਂ ਰਾਜਾੰ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਧਾਨੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਘ ਸ਼ਾਸਿਤ ਖੇਤਰ ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਿੱਤਾ ਗਿਆ। ੧੯੫੨ ਤੋਂ ੧੯੬੬ ਤੱਦ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਗਸਤ ੧੯੮੫ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੋਂਗੋਵਾਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਡੀਗੜ ਨੂੰ ੧੯੮੬ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁੰਤਕਿਲ ਹੋਣਾ ਤੈਅ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰਿਆਣਾ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਸਿਰਜਣ ਵੀ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਚਲਦੇ ਇਸ ਸਥਾਨਾਂਤਰਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੇਰੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੰਦੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦਾ ਵਿਵਾਦ ਸੀ। ^[੨]

੧੫ ਜੁਲਾਈ, ੨੦੦੭ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਤੰਬਾਕੂ ਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਥਾਵਾੰ ਉੱਤੇ ਸਿਗਰੇਟ ਪੀਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੰਡਨੀਏ ਦੋਸ਼ ਹੈ।^[੩] ਇਸਦੇ ਮਗਰੋੰ ੨ ਅਕਤੂਬਰ, ੨੦੦੮ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਿਤਾ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਉੱਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀਥੀਨ ਦੀਆਂ ਥੈਲੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਗੂ ਕਿੱਤੀ ਗਈ। ^[੪]

ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ

• ਬਸੰਤ : ਬਸੰਤ ਰਿਤੁ ( ਵਿਚਕਾਰ - ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਰਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿਤੰਬਰ ਤੋਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ) ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਸੁਹਾਵਨਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਤਲਾ ਤਾਪਮਾਨ ੧੬°C ਤੋਂ ੨੫ °C ਅਤੇ ਹੇਠਲਾ ਤਾਪਮਾਨ ੯°C ਤੋਂ ੧੮°C ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

• ਗਰਮੀਆੰ : ਗਰਮੀ ਦੀ ਰਿਤੁ ( ਵਿਚਕਾਰ ਮਈ ਤੋਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੂਨ ) ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ੪੬.੫°C ( ਕਦੇ-ਕਦੇ ) ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ੩੫°C ਤੋਂ ੪੦°C ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

• ਪਤਝੜ : ਪਤਝੜ ( ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਰਚ - ਅਪ੍ਰੈਲ ) ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਵੱਧ ਤੋੰ ਵੱਧ ੩੬°C ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਹੇਠਲਾ ਤਾਪਮਾਨ ੧੬°C ਤੋਂ ੨੭°C ਵਿਚਾਲੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉੰਝ ਹੇਠਲਾ ਅੰਕਿਤ ਤਾਪਮਾਨ ੧੩°C ਹੈ.
• ਵਰਖਾ : ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ( ਵਿਚਕਾਰ ਜੂਨ ਤੋਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿਤੰਬਰ ), ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਵਰਖਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ( ਅਕਸਰ ਅਗਸਤ ਜਾਂ ਸਿਤੰਬਰ )। ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਮਾਨਸੂਨ ਹਵਾ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ / ਦੱਖਣ-ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਮਾਨਸੂਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋੰ ਵੱਧ ਵਰਖਾ ੧੯੫.੫ ਮਿ. ਮੀ. ਅੰਕਿਤ ਹੈ।

• ਸ਼ੀਤਕਾਲ : ਇੱਥੇ ਠੰਡ ( ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਰਚ ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆੰ ਤੋੰ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। । ਸ਼ੀਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ( ਵੱਧੋੰ ਵੱਧ ) ੭°C ਤੋਂ ੧੫°C ਅਤੇ ( ਘੱਟੋੰ ਘੱਟ ) -੨°C ਤੋਂ ੫°C ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਰਖਾ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਓਲੇ ਅਤੇ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਖਾ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸੈਰ

ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭਤੋੰ ਸੋਹਣੇ ਅਤੇ ਨਿਯੋਜਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋੰ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਾਸਤੁਕਾਰ ਲਈ ਕੋਰਬੁਜਿਏ ਨੇ ਸੰਰਚਿਤ ਕਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਚੰਡੀ ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਿਆ ਜਿਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਾਗ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਸਰ ਵੈਲੀ, ਰਜਿੰਦਰ ਪਾਰਕ, ਬੋਟਾਨਿਕਲ ਗਾਰਡਨ, ਸਿਮਰਤੀ ਉਪਵਨ, ਤੋਪਿਆਰੀ ਉਪਵਨ, ਟੇਰਸਡ ਗਾਰਡਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕੁੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ, ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਲਾ ਕੇੰਦਰ ਅਤੇ ਕਲਚਰਲ ਕਾੰਪਲੇਕਸ ਵੀ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਹਨ।

ਕੇਪਿਟਲ ਕਾੰਪਲੇਕਸ

ਇੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਭਵਨ ਹਨ। ਵਿਧਾਨਸਭਾ, ਉੱਚ ਨਿਆਲਏ ਅਤੇ ਸਕੱਤਰੇਤ ਆਦਿ ਇਮਾਰਤਾਂ ਇੱਥੇ ਵੇਖੀਆੰ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇਮਾਰਤਾੰ ਸਮਕਾਲੀ ਵਾਸਤੁਸ਼ਿਲਪ ਦਾ ਚੰਗੇਰਾ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਓਪਨ ਹੈੰਡ ਸਮਾਰਕ ਕਲਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨਾ ਹੈ।

ਰਾਕ ਗਾਰਡਨ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਰਾਕ ਗਾਰਡਨ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ। ਇਸ ਗਾਰਡਨ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਨੇਕਚੰਦ ਨੇ ਕਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਬਣਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਕ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੂੜੇ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰਯਟਕ ਇੱਥੋੰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਮੰਦਿਰਾਂ, ਮਹਿਲਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅਚਰਜ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਇਸ ਗਾਰਡਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਰਯਟਕ ਆਉੰਦੇ ਹਨ। ਗਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਝਰਨੇ ਅਤੇ ਜਲਕੁੰਡਾੰ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਓਪਨ ਏਇਰ ਥਿਏਟਰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆੰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਰੋਜ ਗਾਰਡਨ

ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਰੋਜ਼ ਗਾਰਡਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਹ ਗਾਰਡਨ ਏਸ਼ਿਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣਾ ਰੋਜ਼ ਗਾਰਡਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗੁਲਾਬਾੰ ਦੀਆੰ 1600 ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਵੇਖੀਆੰ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਾਰਡਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੰਗੀਨ ਫੁਅਾਰੇ ਇਸਦੇ ਸੁਹੱਪਣ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਗਾਉੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਗੁਲਾਬ ਪਰਵ ਆਯੋਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਆਉੰਦੇ ਹਨ।

ਸੁਖਨਾ ਝੀਲ

ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਮਿਤ ਝੀਲ 3 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ 1958 ਵਿੱਚ ਕਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਨੇਕਾੰ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਬੋਟਿੰਗ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਸਮੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀਆੰ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਨਜਾਰੇ ਬੜੇ ਮਨਮੋਹਕ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਆਥਣ ਵੇਲੇ ਤਾੰ ਇਹ ਨਜ਼ਾਰੇ ਹੋਰ ਵੀ ਮਨਮੋਹਕ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਜਾਇਬ-ਘਰ

ਚੰਡੀਗੜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਹਨ। ਇੱਥੋੰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੀਰਘਾ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧਾਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਅਨੇਕ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬੋਧੀ ਕਾਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਲਘੂ ਚਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਗੈਤੀਹਾਸਿਕ ਕਾਲੀਨ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਲਸ ਮਿਉਜ਼ਿਅਮ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦਿਆੰ ਗੁੱਡਿਆੰ ਅਤੇ ਕਠਪੁਤਲੀਆੰ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸੁਖਨਾ ਵਨਜੀਵ ਅਭਿਆਰੰਣਿਏ

ਲੱਗਭੱਗ 2600 ਹੇਕਟੇਇਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਇਸ ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਨਜੀਵ ਅਤੇ ਵਨਸਪਤੀਆੰ ਪਾਈਆੰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੂਲਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਦਰ, ਖਰਗੋਸ਼, ਗਿਲਹਰੀ, ਖਾਹਾ, ਸਾਂਭਰ, ਭੇੜੀਏ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਕੇ, ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸਤੋੰ ਇਲਾਵਾ ਸੱਪਾੰ ਦੀ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵੇਖੀਆੰ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਵਿਵਿਧ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਖੇਲਕੂਦ ਦੇ ਸਥਾਨ

• ਮੋਹਾਲੀ ਸਟੇਡਿਅਮ , ਮੋਹਾਲੀ
• ਚੰਡੀਗੜ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਸਟੇਡਿਅਮ , ( ਸੇਕਟਰ - 16 )
• ਚੰਡੀਗੜ ਗੋਲਫ ਕਲੱਬ , ਸੇਕਟਰ 6
• ਪੰਚਕੁਲਾ ਗੋਲਫ ਕਲੱਬ , ਸੇਕਟਰ 3
• ਹਾਕੀ ਸਟੇਡਿਅਮ , ਸੇਕਟਰ 42
• ਕੈਰਮ ਸਟੇਡਿਅਮ , ਸੇਂਟ ਸਟੀਫੇਂਸ ਸਕੂਲ , ਸੇਕਟਰ - 46
• ਰੌਲਰ ਸਕੇਟਿੰਗ ਰਿੰਕ , ਸੇਕਟਰ 10
• ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਹਾਲ , ਸੇਕਟਰ 7
• ਸਵਿਮਿੰਗ ਪੂਲ ਸੇਕਟਰ 23
• ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਰੇਂਜ , ਪਟਿਆਲੀ ਰਾਵ
• ਅਥਲੇਟਿਕ ਕਲੱਬ , ਸੇਕਟਰ 7

ਚੰਡੀਗਢ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ( ਦੈਨਿਕ ) ਅਖਬਾਰ

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ

1. ਦ ਟਰਿਬਿਊਨ - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ।
2. ਦ ਇੰਡਿਅਨ ਏਕਸਪ੍ਰੇਸ
3. ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈੰਸ
4. ਦ ਟਾਈੰਸ ਆਫ ਇੰਡਿਆ , ਦ ਇਕਾਨਾਮਿਕ ਟਾਈੰਸ , ਦ ਬਿਜਨੇਸ ਟਾਈੰਸ ]
5. ਦ ਪਾਇਨਿਅਰ
6. ਬਿਜਨੇਸ ਲਾਈਨ

ਹਿੰਦੀ

1. ਦੈਨਿਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ
2. ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ
3. ਦੈਨਿਕ ਜਗਰਾਤਾ
4. ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ
5. ਅਮਰ ਉਜਿਆਲਾ
6. ਦੈਨਿਕ ਟਰਿਬਿਊਨ ਦ ਟਰਿਬਿਊਨ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਕਰਣ

 ਪੰਜਾਬੀ

1. ਪੰਜਾਬੀ ਟਰਿਬਿਊਨ
2. ਦੇਸ਼ਸੇਵਕ ਸੀਪੀਆਈ ਤੋਂ ਜੁੜਿਆ ਅਖਬਾਰ
3. ਰੋਜਾਨਾ ਸਪੋਕਸਮੈਨ
4. ਜਗਬਾਣੀ